Is zonnebrandcrème schadelijk? De waarheid over SPF, zonnebrandmythes en ijzeroxiden

Op social media verschijnen steeds vaker berichten waarin wordt beweerd dat zonnebrandcrème schadelijk zou zijn.

“Chemische zonnefilters zijn gevaarlijk.”

“Zonnebrandcrème zorgt voor een vitamine D-tekort.”

“Een beetje verbranden is juist gezond.”

“Met een donkere huid heb je geen SPF nodig.”

Maar wat klopt daar eigenlijk van?

Zonlicht is niet iets waar we bang voor hoeven te zijn. Maar langdurige en onbeschermde blootstelling aan UV-straling kan de huid wel degelijk beschadigen. Daarom is het belangrijk om onderscheid te maken tussen terechte vragen over zonnebrandcrème en online mythes die niet worden ondersteund door het huidige wetenschappelijke bewijs.

Wat doet UV-straling met je huid?

Voor onze huid zijn vooral UVA- en UVB-straling belangrijk.

UVB werkt vooral in de bovenste huidlagen en speelt een grote rol bij zonnebrand.

UVA dringt dieper door in de huid en draagt sterk bij aan vroegtijdige huidveroudering, waaronder rimpels, verlies van elasticiteit en pigmentveranderingen.

Beide vormen van UV-straling kunnen bijdragen aan het ontstaan van huidkanker.

Ook bruin worden door de zon is niet simpelweg een teken van een gezonde huid. De aanmaak van extra melanine na blootstelling aan UV is een beschermingsreactie van de huid op schade die door UV-straling is ontstaan.

Mythe 1: “Zonnebrandcrème veroorzaakt kanker”

Er is geen goed wetenschappelijk bewijs dat normaal gebruik van zonnebrandcrème huidkanker veroorzaakt.

Voor UV-straling ligt dat anders. Overmatige blootstelling aan UV-straling is een bekende risicofactor voor huidkanker.

Soms wordt online verwezen naar onderzoeken waarin bepaalde zonnefilters na gebruik in het bloed konden worden gemeten. Dat klinkt misschien alarmerend, maar opname is niet hetzelfde als bewezen schadelijkheid.

De Amerikaanse FDA heeft benadrukt dat het aantonen van systemische opname niet automatisch betekent dat een zonnefilter onveilig is. Voor sommige filters betekent het wel dat aanvullende veiligheidsgegevens nodig zijn.

“Het wordt opgenomen” en “het is schadelijk” zijn dus twee verschillende uitspraken.

Mythe 2: “Chemische zonnebrand is slecht en minerale zonnebrand is veilig”

Ook dit is te zwart-wit.

Zonnebrandcrèmes kunnen verschillende UV-filters bevatten. Vaak wordt onderscheid gemaakt tussen organische, in de volksmond ‘chemische’, filters en minerale filters zoals zinkoxide en titaniumdioxide.

Het woord chemisch betekent niet automatisch gevaarlijk en mineraal betekent niet automatisch beter of veiliger.

Beide soorten kunnen onderdeel zijn van effectieve zonbescherming.

Voor jou als gebruiker is vooral belangrijk dat een zonnebrandcrème voldoende UVA- en UVB-bescherming geeft, prettig op je huid zit en dat je hem daadwerkelijk in voldoende hoeveelheid gebruikt.

Want zelfs een uitstekende SPF beschermt onvoldoende wanneer je er veel te weinig van aanbrengt.

Mythe 3: “Een beetje verbranden is goed”

Nee.

Een verbrande huid heeft te veel UV-straling gekregen.

Roodheid, pijn en eventueel blaren zijn zichtbare gevolgen daarvan, maar ook zonder zichtbare zonnebrand kan UV-straling schade veroorzaken.

Je hoeft dus absoluut niet eerst te verbranden om ‘gezond’ bruin te worden.

Ook een bruine kleur die door de zon ontstaat, is een reactie van de huid op UV-blootstelling en de daarbij ontstane schade.

Mythe 4: “Met een donkere huid heb je geen zonnebrandcrème nodig”

Een huid met meer melanine heeft van nature meer bescherming tegen UV-straling dan een zeer lichte huid. Daardoor verbrandt een donkere huid doorgaans minder snel.

Maar dat betekent niet dat een donkere huid volledig beschermd is.

Ook bij donkere huidtypen kan UV-straling schade veroorzaken. Daarnaast is goede zonbescherming bijzonder relevant wanneer je gevoelig bent voor hyperpigmentatie, post-inflammatoire hyperpigmentatie of melasma.

En juist bij pigmentproblemen is er nóg iets waar we naar moeten kijken.

SPF 50 vertelt niet het hele verhaal

SPF vertelt voornamelijk iets over de bescherming tegen UVB.

Daarom wil je daarnaast letten op UVA-bescherming.

Op Europese zonnebrandcrèmes kun je bijvoorbeeld een UVA-logo in een cirkel tegenkomen. Bij veel Koreaanse en andere Aziatische zonnebrandcrèmes wordt UVA-bescherming aangegeven met een PA-rating, bijvoorbeeld PA++++.

Maar wanneer pigment je grootste huidprobleem is, is er nog een andere factor:

zichtbaar licht.

Zichtbaar licht van de zon kan pigmentatie stimuleren en is vooral relevant bij melasma en bij huidtypen die gemakkelijk pigment ontwikkelen.

En daar komen ijzeroxiden in beeld.

Wat hebben ijzeroxiden met zonnebrandcrème te maken?

IJzeroxiden zijn pigmenten die onder andere worden gebruikt om cosmetische producten een tint te geven.

Je kunt ze op een ingrediëntenlijst bijvoorbeeld tegenkomen als:

Iron Oxides

CI 77491

CI 77492

CI 77499

Waarom zijn ze interessant?

Omdat getinte zonnebrandcrèmes met ijzeroxiden naast bescherming tegen UV ook bescherming kunnen bieden tegen een deel van het zichtbare licht.

Onderzoek laat zien dat zichtbaar licht pigmentatie kan stimuleren, vooral bij donkere huidtypen. Bij melasma kan bescherming tegen zichtbaar licht daarom relevant zijn.

De American Academy of Dermatology adviseert mensen met melasma onder andere een getinte breedspectrum zonnebrandcrème van minimaal SPF 30 met ijzeroxiden.

Dat betekent niet dat iedereen per se ijzeroxiden in zijn zonnebrandcrème nodig heeft.

Maar heb je melasma, hardnekkige hyperpigmentatie of krijg je gemakkelijk donkere vlekken? Dan kan een getinte zonnebrandcrème met ijzeroxiden een interessante keuze zijn.

Bij pigmentproblemen is het dus slim om verder te kijken dan alleen SPF 50.

Mythe 5: “Zonnebrandcrème veroorzaakt een vitamine D-tekort”

UVB-straling speelt inderdaad een rol bij de aanmaak van vitamine D in de huid.

Daaruit volgt alleen niet dat je bewust onbeschermd in sterke zon moet gaan zitten.

Dermatologische organisaties adviseren niet om onbeschermde UV-blootstelling als strategie te gebruiken om voldoende vitamine D binnen te krijgen.

Vitamine D kan ook uit voeding en, wanneer dat nodig is, uit supplementen worden verkregen.

Heb je het vermoeden dat je een vitamine D-tekort hebt? Bespreek dit dan met je huisarts in plaats van zelf je zonbescherming weg te laten.

Mythe 6: “SPF 50 beschermt me de hele dag”

SPF 50 betekent niet dat één laagje in de ochtend je vervolgens onbeperkt de hele dag beschermt.

De werkelijke bescherming hangt onder andere af van hoeveel product je aanbrengt en wat er gedurende de dag met de beschermende laag gebeurt.

Zweten, zwemmen, afdrogen en wrijving kunnen de bescherming verminderen.

Wanneer je langere tijd buiten aan de zon wordt blootgesteld, wordt daarom geadviseerd om zonnebrandcrème ongeveer iedere twee uur opnieuw aan te brengen en eerder na zwemmen of sterk zweten.

Zonnebrandcrème is bovendien maar één onderdeel van goede zonbescherming.

Schaduw, kleding, een hoed en een zonnebril kunnen eveneens helpen om je blootstelling aan UV-straling te verminderen.

En SPF in make-up dan?

Foundation, skin tint en dagcrème kunnen SPF bevatten.

Dat is mooi meegenomen, maar er zit een praktisch probleem aan: om de SPF-bescherming op de verpakking te benaderen, moet voldoende product worden aangebracht.

Van foundation gebruiken de meeste mensen een relatief dun laagje.

Een getinte zonnebrandcrème met SPF 50 is daarom niet hetzelfde als een klein beetje foundation waarop toevallig SPF staat.

Zie SPF in make-up liever als extra bescherming dan automatisch als vervanging van een volwaardige zonnebrandcrème.

Wat kies je dan?

Voor dagelijkse zonbescherming kun je vooral letten op:

SPF 30 tot 50+

Goede UVA-bescherming

Een formule die je prettig vindt en daardoor voldoende gebruikt

Heb je vooral last van melasma of hyperpigmentatie? Dan kan een getinte zonnebrandcrème met ijzeroxiden een interessante extra stap zijn vanwege de aanvullende bescherming tegen zichtbaar licht.

Het belangrijkste is uiteindelijk niet welke zonnebrandcrème online als ‘de beste’ wordt bestempeld.

Het is de zonnebrandcrème die voldoende bescherming geeft én die jij daadwerkelijk goed gebruikt.

De belangrijkste boodschap

We hoeven zonnebrandcrème niet als een wondermiddel te zien. En kritische vragen over ingrediënten en zonnefilters zijn juist goed.

Maar kritisch zijn betekent ook onderscheid maken tussen wetenschappelijk bewijs en angst die online als feit wordt gepresenteerd.

We weten dat overmatige UV-blootstelling de huid beschadigt en het risico op huidkanker verhoogt. Goede zonbescherming helpt die blootstelling te verminderen.

En probeer je pigment aan te pakken met bijvoorbeeld vitamine C, azelaïnezuur, retinoïden of andere pigmentverzorging? Dan is het minstens zo belangrijk om aandacht te besteden aan de lichtprikkels die pigment opnieuw kunnen stimuleren.

SPF is belangrijk, maar bij pigmentproblemen vertelt het getal op de verpakking niet het hele verhaal. Kijk ook naar UVA-bescherming, zichtbaar licht en eventueel ijzeroxiden.

Dit artikel is bedoeld als algemene informatie over huidverzorging en vervangt geen persoonlijk medisch advies van een arts